Zapotrzebowanie kaloryczne kota i psa w przystępnych słowach

Ile jedzenia podawać kotu? Jak dużo powinien jeść pies? Te pytania spędzają sen z powiek wielu opiekunom. Zupełnie niepotrzebnie. Z tego wpisu dowiesz się m.in. jak obliczyć zapotrzebowanie kaloryczne kota lub psa i jak to dalej przełożyć na porcję karmy.

1. Czym jest zapotrzebowanie kaloryczne?

Zapotrzebowanie kaloryczne to ilość energii, którą musimy dostarczyć organizmowi w ciągu doby, aby utrzymać stabilną masę ciała i zagwarantować poprawne funkcjonowanie wszystkich narządów.

Aby tak się stało, staramy się utrzymać tzw. zerowy bilans energetyczny. Czyli zwierzę dostaje tyle, ile jest w stanie zużyć.

Jeśli zwierzak dostaje więcej jedzenia, niż może “spalić”, uzyskujemy tzw. dodatni bilans energetyczny. Takie przekarmianie prowadzi zwykle do rozwoju otyłości, więc go unikamy. Są jednak wyjątki – bilans dodatni utrzymujemy:

• u kociąt i szczeniąt rosnących (organizm potrzebuje więcej energii do prawidłowego rozwoju)
• u samic w ciąży i w okresie karmienia (organizm musi zadbać nie tylko o siebie, ale i o całe potomstwo)
• u zwierząt niedożywionych (próbujemy zwiększyć masę ciała).

Jeśli zwierzę dostaje mniej jedzenia, niż potrzebuje, mamy do czynienia z tzw. ujemnym bilansem energetycznym. Do takiej sytuacji dążymy w trakcie odchudzania.

Zapotrzebowanie kaloryczne organizmu jest kwestią indywidualną. W praktyce oznacza to, że dwa podobnej wielkości zwierzaki będą prawdopodobnie potrzebować różnej porcji kalorii.

2. Co wpływa na zapotrzebowanie kaloryczne kota i psa?

Zapotrzebowanie kaloryczne kota i psa zależy od różnych czynników, m.in. od:

• wieku (inaczej podchodzimy do rosnącego kociaka, inaczej do dorosłego psa, a jeszcze inaczej do kociego i psiego staruszka)
• masy ciała (to dość intuicyjne, że psiak ważący 5 kg je mniej niż jego 20-kilogramowy kolega)
• kondycji (im więcej tkanki tłuszczowej, tym bardziej wyliczenia zapotrzebowania kalorycznego są zawyżone) 
• statusu rozrodczego (po kastracji i sterylizacji zapotrzebowanie kaloryczne spada)
• aktywności fizycznej (zapotrzebowanie kaloryczne psa sportowego i pracującego różni się od potrzeb kanapowego eleganta; inne są też potrzeby energetyczne kota domowego w porównaniu z kotem wychodzącym)
• stanu fizjologicznego (inaczej karmimy zwierzęta w ciąży czy w okresie laktacji)
• stanu zdrowia (o tym napiszę jeszcze nieco więcej)
• rasy (kilka słów wyjaśnienia w dalszej części tekstu)
• środowiska życia (innej porcji jedzenia może potrzebować pies trzymany całą zimę na zewnątrz, a innej – ten spędzający większość życia w ciepłym mieszkaniu).

Pora przejść do obliczeń : )

3. Jak policzyć zapotrzebowanie kaloryczne psa?

Wzór na zapotrzebowanie kaloryczne psa:

70 * (masa ciała [kg]^0,75) * k

“k” to współczynnik, który pomaga dostosować zapotrzebowanie do konkretnego psa (jego aktywności fizycznej i stanu fizjologicznego).

Istnieją różne wzory na zapotrzebowanie kaloryczne kotów i psów. Tutaj (i w moich kalkulatorach) wykorzystuję ten najpopularniejszy, mocno już utrwalony w świadomości polskich opiekunów.

W literaturze można spotkać się z takimi wartościami współczynnika “k”:

• 1,6 – pies dorosły sterylizowany/kastrowany
• 1,8 – pies dorosły niesterylizowany/niekastrowany
• 1,4 – pies otyły, mało aktywny.

Odpuszczę tu wartości współczynnika “k” dla suk w ciąży, karmiących i szczeniąt w okresie wzrostu, podobnie jak dla psów pracujących czy sportowych. Z mojego doświadczenia: to bardziej skomplikowany temat i nie chciałabym dawać złudzenia, że jest inaczej. Podobnie nieoczywiste jest ustalenie zapotrzebowania kalorycznego dla psa wymagającego odchudzania (mimo że literatura podaje taki współczynnik “k”).

Nie trudno zauważyć, że powyższe “kategorie” mogę się na siebie nakładać (czyli mogę sobie wyobrazić niekastrowanego, a jednocześnie mało aktywnego psa). Dlatego do obliczeń powinniśmy podchodzić z ostrożnością. Wynik to tylko punkt wyjścia na drodze do ustalenia właściwej dawki pokarmowej : )

Przykład: pies Dario, kundelek, kastrowany, 3 lata, masa ciała 8 kg.

Obliczenia: 70 *(8^0,75) * 1,6 = 70 * ok. 4,756 * 1,6 = ok. 533 kcal (do podania w karmie i smaczkach).

U swoich zdrowych dietetycznych podopiecznych często na start przyjmuję trochę niższą wartość (chyba że z jakichś powodów podejrzewam, że zapotrzebowanie będzie większe). Dalej zalecam monitorowanie masy ciała i korektę dawki, o czym więcej napiszę niżej.

4. Jak policzyć zapotrzebowanie kaloryczne kota?

Wzór na zapotrzebowanie kaloryczne kota:

70 * (masa ciała [kg]^0,67) * k

“k” to współczynnik, który pomaga dostosować zapotrzebowanie do konkretnego kota.

Istnieją różne wzory na zapotrzebowanie kaloryczne kotów i psów. Tutaj (i w moich kalkulatorach) wykorzystuję ten najpopularniejszy, mocno już utrwalony w świadomości polskich opiekunów.

Literatura podpowiada takie wartości współczynnika “k”:

• 1,2 – kot dorosły, sterylizowany/kastrowany
• 1,4 – kot dorosły, niesterylizowany/niekastrowany
• 1,0 – kot otyły, mało aktywny.

Nie podaję współczynnika dla kotek w rui, w ciąży, karmiących i kociąt w okresie wzrostu. Z mojego doświadczenia: to bardziej skomplikowany temat i nie chcę stwarzać pozorów, że jest inaczej. Podobnie jak nie jest proste ustalenie zapotrzebowania kalorycznego dla kota odchudzanego (mimo że książki podają konkretną wartość takiego współczynnika).

Przykład: kotka Makrela, dachowiec, kastrowana, 3 lata, masa ciała 4,3 kg.

Obliczenia: 70 * (4,3^0,67) * 1,2 = 70 * ok. 2,657 * 1,2 = ok. 223 kcal (do podania w karmie i smaczkach).

Moje doświadczenia podpowiadają, że u większości zdrowych kotów niewychodzących zapotrzebowanie jest niższe niż wynika z wzorów. Po zmianie żywienia zawsze zalecam obserwację zmian masy ciała i dopasowanie dawki pokarmowej, o czym więcej napiszę niżej.

5. Zapotrzebowanie kaloryczne policzone i co dalej?

Mamy policzone zapotrzebowanie kaloryczne. Czyli TEORETYCZNIE wiemy, ile kalorii chcielibyśmy podać z jedzeniem. „Teoretycznie”, ponieważ wyniki obliczeń pokazują pewną uśrednioną dla psów i kotów wartość. To tylko (i aż) punkt wyjścia do ustalenia, ile faktycznie dany zwierzak powinien zjeść.

Zanim przeliczymy to na porcję karmy, na tym etapie można jeszcze“zarezerwować” coś na przysmaki (smaczki, gryzaki, oleje, jajka, karmy uzupełniające itp. czyli wszystkie kaloryczne bonusy, które chcemy podać obok karmy pełnoporcjowej). Ilość dodatków do diety nie powinna przekraczać 10% (na ile to możliwe, sugeruję mniej).

Przykład:

Dzienne zapotrzebowanie psa Liska wynosi 500 kcal. Chciałabym ok. 8% zarezerwować na dodatki. Oznacza to, że:

• ok. 40 kcal zostawię na dodatki (8% z 500 kcal)
• ok. 460 kcal podam w karmie pełnoporcjowej (92% z 500 kcal; lub inaczej licząc: 500 kcal – 40 kcal).

Teraz trzeba przełożyć to 460 kcal na konkretną porcję karmy.  Policzymy to wzorem:

(ilość kalorii, którą chcemy podać) * 100 / (kaloryczność 100 g karmy)

• kaloryczność karmy (przykładowo):  115 kcal na 100 g (czyli 100 g tej karmy powinno dostarczyć 115 kcal)
• chcemy podać Liskowi 460 kcal w karmie.

Obliczenia: 460 * 100 / 115 =  400 g tej konkretnej karmy.

6. Wprowadzamy ustaloną porcję karmy i co dalej?

Przy każdej zmianie dawki lub karmy (a tym bardziej przy zmianach modelu żywienia):

• wprowadzamy pokarm w ustalonej ilości
• po zmianie żywienia raz na 1-2 tygodnie sprawdzamy masę ciała i na tej podstawie korygujemy porcję pokarmu (zmniejszamy ją lub zwiększamy)
• kontynuujemy regularne pomiary masy ciała do momentu ustabilizowania wahań wagi kota lub psa.

7. Ile kalorii ma karma?

Kaloryczność karmy mówi o tym, ile energii dostanie kot lub pies po zjedzeniu 100 g tej karmy. Skąd wziąć tę infromację? Najprościej:

• albo producent podaje ją na etykiecie produktu (lub na swojej stronie www)
• albo sami ją szacujemy na podstawie składu analitycznego wydrukowanego na opakowaniu karmy.

Nie istnieje jedna idealna metoda na obliczanie kaloryczności karmy. To temat na osobny artykuł, więc na razie sugeruję skorzystać z prostego kalkulatora bazującego na tzw. zmodyfikowanych współczynnikach Atwatera.

Uzyskane wartości są szacunkowe, więc jak do wszystkich liczb – podchodzimy do nich z ostrożnością : )

8. Kilka słów o jakości karmy i jej wpływie na kaloryczność

Na początek warto podkreślić, że karmy różnią się między sobą jakością. Jakość pokarmu wynika zarówno z jakości użytych składników, jak i sposobu ich przetworzenia. Wszystko to wpływa też m.in. na strawność produktu. Mówi nam ona, ile jedzenia ulegnie strawieniu i wchłonięciu, a ile – w postaci resztek – zostanie wydalone z kałem.

Zwykle nie znamy poziomu strawności karmy. Producenci bardzo rzadko ją deklarują (nie jest to wymagane). 

Równolegle rozpoznajemy kilka prawidłowości:

• mięso (świeże lub krótko gotowane) jest wyżej strawne niż mączka mięsna (co zwykle przekłada się na wyższą strawność diet gotowanych lub surowych w porównaniu z karmami suchymi bazującymi na mączkach)
• krótko gotowane mięso może być nawet trochę lepiej strawne niż surowe
• karmy pieczone są zwykle mniej strawne niż karmy ekstrudowane
• karmy hydrolizowane są wyżej strawne niż karmy “konwencjonalne”
• dodatek włókna do diety obniża jej strawność.

Dwie karmy o takim samym składzie analitycznym, ale różnej strawności dostarczą innej porcji energii. Jak to możliwe?

Wzory matematyczne w szacowaniu kaloryczności karmy (a jest ich kilka!) nie są doskonałe. Wykorzystują dane analityczne z etykiety (takie jak % białka, % tłuszczu i inne).

I teraz: jeśli składy analityczne dwóch karm są identyczne, to wyliczona na ich podstawie kaloryczność będzie taka sama.  Ale spośród tych dwóch: w karmie o niższej strawności mniej energii efektywnie trafi do organizmu (bo większa ilość niewchłoniętych “resztek” zostanie w jelitach i opuści je z kałem). 

Dlatego aby zaspokoić potrzeby energetyczne zwierzaka, karmy o wyższej strawności zwykle musimy podać mniej niż tej o niższej strawności (nawet jeśli kaloryczność obu wydaje się podobna). To wyjdzie w praktyce, bo na poziomie obliczeń nie zauważymy różnicy.

Dlatego też dobór porcji to system prób i obserwacji. I dlatego też nie ma co się migać od regularnych pomiarów wagi, które mogą nam szybciej pokazać, że coś jest nie tak (zanim dojdzie do realnej nadwagi lub niedowagi).

9. Czy zapotrzebowanie kaloryczne chorego kota i psa zmienia się?

Chory organizm może potrzebować więcej jedzenia (choć nie jest to regułą). Zwiększone potrzeby wynikają:

• albo z ograniczonej zdolności do wykorzystania pokarmu
• albo ze zwiększonego zapotrzebowania energetycznego
• albo ze wzmożonej utraty energii lub składników odżywczych.

A często – z miksu powyższych.

Choć nie jest to regułą, to ograniczoną zdolność do wykorzystania pokarmu możemy zaobserwować m.in.:

• w chorobach jelit (złe wchłanianie)
• w chorobach trzustki (zaburzone trawienie)
• w chorobach wątroby (zmniejszona zdolność do syntezy składników ze strawionych produktów)
• w cukrzycy (zaburzenia w metabolizmie glukozy).

Zwiększone zapotrzebowanie energetyczne może pojawić się:

• w chorobach serca
• w chorobach układu oddechowego
• w przewlekłej chorobie nerek
• w przewlekłych stanach zapalnych
• w nadczynności tarczycy (rzadka u psów)
• w chorobach nowotworowych.

Natomiast nadmierna utrata energii i składników odżywczych może towarzyszyć:

• cukrzycy lub innym chorobom przebiegającym z utratą glukozy z moczem
• eneteropatii białkogubnej (czyli chorobie jelit przebiegającej z utratą białka)
• nefropatii białkogubnej (czyli chorobie nerek przebiegającej z utratą białka).

Choroby zwykle nie zmniejszają zapotrzebowania kalorycznego, choć może się tak zdarzyć przy niedoczynności tarczycy (rzadkiej u kotów), gdy metabolizm organizmu zwalnia.

Tym bardziej u zwierząt chorych uważna kontrola masy i kondycji ciała są tak ważne.

10. Czy zapotrzebowanie kaloryczne zależy od rasy?

To temat tak ciekawy, jak mało usystematyzowany : ) Nie da się zaprzeczyć, że rasa ma wpływ na zapotrzebowanie kaloryczne.

Rasy małe (np. Chihuahua) w porównaniu z większymi (jak Labrador Retriever) mają wyższe zapotrzebowanie (w przeliczeniu na tzw. metaboliczną masę ciała). Wynika to m.in. z szybszego metabolizmu. Ale można to też tłumaczyć innym temperamentem, który przekłada się na ilość spontanicznie spalanych kalorii.

Znaczenie ma też sylwetka. Przykładowo charty mają stosunkowo dużą powierzchnię ciała w stosunku do swojej masy (przez co mamy większą powierzchnię utraty ciepła, czyli właśnie energii).

Na zapotrzebowanie energetyczne będzie też wpływać rodzaj okrywy włosowej. Psy z podszerstkiem (jak Samoyed) mają lepszą izolację termiczną. A łyse Sfinksy dużo łatwiej oddają ciepło w porównaniu z innymi kotami (utracone ciepło = utracona energia).

Wykazano też, że psy niektórych ras (np. Nowofundland) mają względnie mniejsze zapotrzebowanie energetyczne, a zapotrzebowanie Dogów niemieckich jest wyższe.

Pomimo powyższych obserwacji, nie istnieje prosta zależność: rasa vs konkretny wzór na zapotrzebowanie kaloryczne. Ale opisane przykłady w pewnym stopniu tłumaczą, dlaczego zwierzaki różnych ras o podobnej masie ciała mogą mieć inne zapotrzebowanie energetyczne (choć przecież tych czynników poza rasą jest zdecydowanie więcej).

Konkluzja? Nie może być inna: o ile matematyka pozwala nam na wstępne szacunki, to ilość jedzenia musimy dopasować indywidualnie do konkretnego kota i konkretnego psa.

11. Źródła i polecane publikacje

1. P. Watson (red.), Choroby wątroby, dróg żółciowych i zewnątrzwydzielniczej części trzustki u psów, Edra Urban & Partner, Wrocław 2024.
2. E.J. Hall, D.A. Williams, A. Kathrani (red.), Gastroenterologia psów i kotów. Podręcznik Brytyjskiego Stowarzyszenia Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt – BSAVA, Edra Urban & Partner, Wrocław 2022.
3. Nutritional Guidelines for Cats and Dogs, FEDIAF, wrzesień 2025, online: https://europeanpetfood.org/self-regulation/nutritional-guidelines/, dostęp: 1.04.2026.
4. M. Ceregrzyn, R. Lechowski, B. Barszczewska (red.), Podstawy żywienia psów i kotów. Podręcznik dla lekarzy i studentów weterynarii, Edra Urban & Partner, Wrocław 2013.

Zdjęcie w nagłówku: Diana Polekhina przez Unsplash.